• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • https://www.facebook.com/alemdardernegi
  • https://api.whatsapp.com/send?phone=+905326474501
  • https://www.twitter.com/alemdardernegi
  • https://www.instagram.com/alemdardernegi
  • https://www.youtube.com/alemdardernegi

Bagis

Üyelik Girişi
Parolamı unuttum
Üye olmak istiyorum
Videolar
Site Haritası
Site Haritası
Takvim
Site Menüsü

Bu Alana Reklam Vermek İçin Tıklayın

Celalettin KANDEMİR
celalettinkandemir1966@gmail.com
Sanal Dünyanın “Karanlık Mecraları”: “Dijital Sokaklar”a, Bir Hadis Perspektifinden Bakış
22/04/2026





SANAL DÜNYANIN “KARANLIK MECRALARI”:

“DİJİTAL SOKAKLAR”A, BİR HADİS PERSPEKTİFİNDEN BAKIŞ


Mevzumuza Bahis Konusu Olan Hadisin Arapça Metni
Makale basligimiza konu olan mezkur hadis, hadis ilminde “imameyn” ismiyle müsemma olan Kütübü Sitte’nin iki büyük imamlarının mecmualarında yer almaktadır. Önce hadisin her iki hadis kitabında geçen orijinal metnini verelim.
Sahih-i Buhari rivayeti:
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ:
«إِذَا كَانَ جُنْحُ اللَّيْلِ - أَوْ أَمْسَيْتُمْ - فَكُفُّوا صِبْيَانَكُمْ، فَإِنَّ الشَّيَاطِينَ تَنْتَشِرُ حِينَئِذٍ، فَإِذَا ذَهَبَ سَاعَةٌ مِنَ اللَّيْلِ فَخَلُّوهُمْ…»[i]
Sahih-i Müslim rivayeti:
«إِذَا كَانَ جُنْحُ اللَّيْلِ فَأَمْسِكُوا صِبْيَانَكُمْ، فَإِنَّ الشَّيَاطِينَ تَنْتَشِرُ…»[ii]
Bu hadis-i şerifte Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
“Akşam karanlığı bastığında çocuklarınızı dışarı bırakmayın. Çünkü o vakitte şeytanlar yayılır. Gecenin bir kısmı geçince onları serbest bırakabilirsiniz.”[iii]
Bu rivayetler, Buhari ve Müslim gibi en sahih hadis kaynaklarında yer almakta olup lafızda geçen ifade “şeytanların yayılması” (فَإِنَّ الشَّيَاطِينَ تَنْتَشِرُ) şeklindedir.
Buhari ve Müslim’deki temel isnad (Zincir Yapısı) farklı olmakla birlikte, ravi analizi (Cerh-Ta’dil) yönünden ana ravi olan Câbir b. Abdullah (ra); tüm ulema ittifakıyla adl (güvenilir) dir. Ravi zincirindeki diğer raviler ise “Emîru’l-mu’minîn fi’l-hadîs” yani en üst düzey güvenilir dereceye sahiptirler.
Halk arasında yaygın olarak kullanılan “cinler musallat olur” ifadesi ise hadisin birebir metni değil, bu ifadenin yorumlanmış ve sadeleştirilmiş bir anlatımıdır.
Aynı hadisin devamında:
●        Kapıları kapatın
●        Besmele çekin
●        Kapları örtün
gibi tavsiyeler de vardır.
1. Hadisin Temel Mesajı
Hadis, akşam vaktinde çocukların korunmasını emrederek:
●        Riskli zaman dilimlerine dikkat çekmekte,
●        Ebeveyn sorumluluğunu vurgulamakta,
●        Görünmeyen (manevî) ve görünen (maddî) tehlikelerin birlikte düşünülmesini istemektedir.[iv]
Hadis şârihlerinden İbn Hacer el-Askalânî (öl. 1449), bu ifadeyi hakiki anlamda değerlendirerek akşam saatlerinin şeytanî/ cinî varlıkların daha aktif olduğu bir zaman dilimi olduğunu belirtir. İbn Hacer (Fethu’l-Bârî)’de “şeytanların yayılması” tabirindeki varlıkların cin türü varlıklar, yani hakiki anlamda olduğu; akşam vaktinin de onların faaliyetinin arttığı bir zaman dilimi olduğu görüşündedir. [v]
Benzer şekilde büyük hadis âlimi en-Nevevî (öl. 1277) (Şerh-i Müslim)’de, de bu emrin bağlayıcı değil, koruyucu bir edep ve tedbir tavsiyesi olduğunu burada korunulması gereken varlıkların hem manevi (cin/ şeytan) hem de maddi (tehlikeler) olarak yorumlanabileceğini belirtmiştir.[vi]
Kurtubî ise hadisin yorumunda geçen “şeytan” lafzının sadece mecaz değil, gerçek varlıklar olarak anlaşılması gerektiğini ifade etmiştir.[vii]
2. Klasik Anlamdan Modern Yoruma
Geçmişte bu hadis daha çok:
●        fiziksel karanlık,
●        güvenlik riski,
●        görünmeyen varlıkların etkisi
çerçevesinde anlaşılmıştır.
Bu yüzden:
çocukların zarar görmesinden ihtiyat amaçlı sakındırma vardır.
Ancak günümüzde “karanlık” kavramı sadece fiziksel bir durumu değil, aynı zamanda denetimsiz ve kontrolsüz alanlarıda ifade etmektedir.
Bu bağlamda:
“Dijital platformlar, algoritmalar ve kontrolsüz sanal ortamlar”
modern çağın “karanlık sokakları” olarak değerlendirilebilir.
Çünkü bu alanlar:
●        denetimden uzak,
●        kimliği belirsiz aktörlerin bulunduğu,
●        psikolojik ve ahlaki riskler barındıran
ortamlar hâline gelebilmektedir.
3. “Karanlık Adam” ve Dijital Zulmet
Türkçede kullanılan “karanlık adam” ve “karanlık iş” gibi ifadeler,
belirsiz, güvenilmez ve tehlike potansiyeli taşıyan olayları, kişileri tanımlar.
Benzer şekilde:
●        ebeveyn kontrolünden uzak,
●        devlet denetiminin sınırlı olduğu,
●        anonim ilişkilerin yoğun olduğu
dijital mecralar da bir tür “zulmet alanı” olarak düşünülebilir.
Bu perspektiften bakıldığında hadis:
👉 Sadece fiziksel akşam karanlığına değil,
👉 insanı korumasız bırakan her türlü ortama karşı bir uyarı niteliği taşır.
 
Hadis alimlerine göre:
Bu emir farz değil fakat tedbir ve tavsiye (sünnet/ adab) niteliğindedir.  
Hadisin vürud hikmeti hakkındaki yorumları ise (Allahu a’lem);
o    O saatler:
▪          karanlık
▪          tehlike riski (hayvan, suç vs.)
o    Manevi olarak da:
▪          “şeytanların yayılması” şeklindedir.
4. Güncel Olaylar Işığında Değerlendirme
Son yıllarda özellikle gençler arasında yaşanan:
●        şiddet vakaları,
●        dijital bağımlılık,
●        yönlendirme ve manipülasyon
gibi problemler, bu hadisin mesajını daha geniş bir çerçevede anlamayı gerekli kılmaktadır.
Bu noktada mesele:
 “cin var mı yok mu” tartışmasından ziyade
sebep-sonuç ilişkisi ve koruyucu bilinç geliştirme meselesidir.
5. Sonuç
Bu hadis:
●        çocukların korunmasını esas alan,
●        riskli zamanlara dikkat çeken,
●        görünür ve görünmez tehlikeleri birlikte değerlendiren
çok katmanlı bir uyarıdır.
Modern dünyada bu mesaj:
👉 sadece fiziksel sokaklara değil,
👉 dijital ve psikolojik “karanlık alanlara” da uygulanmalıdır.
Aksi taktirde konuyla alakalı yaşanan  bu hadiseler bağlamında aşağıdaki özdeyişte geçen kötü akıbetler hep gerçekleşmeye devam eder:
“Anne ve babanın terbiye edemediği çocuğu zaman terbiye eder. Zamanın terbiye edemediği çocuğu sokak terbiye eder, sokağın da terbiye etmediği çocuğu cehennem ateşi terbiye eder.”
“Cennet çiçekleri, gönül meyveleri olan çocuklarımızın; modern çağın karanlık mecralarının dijital tuzaklarında kurban olmadığı, güvenle, hikmetle ve huzurla büyüdüğü yarınlara ulaşmayı diliyorum.”
Yazar Hakkında
Dr. Celalettin KANDEMİR
21 Nisan 2026
Herborn- ALMANYA
 
 
Kaynakça
 
el-Askalânî. İbn Hacer. Fethu’l-Bârî bi-Şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut: Dârü’l-Ma‘rife, 1379/1959.
el-Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’s-Sahîh (Sahîh-i Buhârî).
Thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır en-Nâsır. Riyad: Dârü Tavki’n-Necâh, 1422/2001. (Edeb Kitabı, “Akşam vakti çocukların tutulması” babı).
el-Muslim Müslim b. Haccâc. el-Müsnedü’s-Sahîh (Sahîh-i Müslim).
Thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Kahire: Dârü İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1374/1955. (Hadis no: 2012, Eşribe Kitabı)
en-Nevevî, Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc fî Şerhi Sahîhi Müslim b. Haccâc.
Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1392/1972. 
el-Kurtubî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed el-Ensârî. el-Câmiʿ li-Ahkâmi’l-Kur’ân. Tahkik: Ahmed el-Berdûnî – İbrâhim Atfîş, Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1384/1964.
 

[i] Sahihi Buhari, Kitabü’l-Adab / Kitab ül-Esribe, Hadis no: ~3280, 5623.

[ii] Müslim, Kitabü’l-Esribe, Hadis no: 2012.

[iii] Buhari, Ebû Abdullâh Muhammed b. İsmâil el-Buhârî, el-Câmiʿu’s-Sahîh, thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır en-Nâsır (Riyad: Dârü Tavki’n-Necâh, 1422/2001), 4/89–90.

[iv] Sahih Müslim, Müslim b. Haccâc, el-Müsnedü’s-Sahîh, thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî (Kahire: Dârü İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1374/1955), 3/1595, hadis no: 2012.

[v] İbn Hacer el-Askalânî, Fethu’l-Bârî bi-Şerhi Sahîhi’l-Buhârî (Beyrut: Dârü’l-Maʿrife, 1379/1959), 10/88–91.

[vi] Yahyâ b. Şeref en-Nevevî, el-Minhâc fî Şerhi Sahîhi Müslim b. Haccâc (Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1392/1972), 13/185–187.

[vii] Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed el-Ensârî el-Kurtubî, el-Câmiʿ li-Ahkâmi’l-Kur’ân. Tahkik: Ahmed el-Berdûnî – İbrâhim Atfîş, Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1384/1964, Cilt: 10, s. 16–18 (ilgili rivayet ve “şeytanların yayılması” bağlamı açıklamaları).



Yorum Yaz
44 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

Varoluşun Anlamı: Kulluk, Aşk ve Sorumluluk - 16/04/2026
İnsanoğlunun kıymet ve değerin farkındalığını arttıracak güçlü bir niyazı, şu hakikati de ima eder: Kul olmak, insan için erişilebilecek en büyük makamdır.
Ve Lâ Gâlibe İllallah - 07/04/2026
“ABD Despotizminin İran Karşısında Mağlubiyeti ve Türkiye’nin Başat Olduğu Yeni Dünya Düzeni”
Kıymetli Meslektaşlarıma 41. Yıl Nasihatim - 29/03/2026
Sen öyle bir meslek icrâ etmektesin ki; bir insanın doğumundan ölümüne senin olmadığın, senin gönlüne dokunmadığın bir kişi bile yoktur. Yani beşikten mezara kadar görevlisin sen…
Dijital İstila: Ekranların Gölgesinde Yeni Savaş - 18/03/2026
Savaş artık sınır boylarında değil; ekranların ardında, zihinlerin içinde yaşanmaktadır. Bugünün dünyasında algoritmalar, veri akışları ve içerik bombardımanı; klasik savaş araçlarının yerini almış durumdadır.
Tilavetten Hayata: Kur’an’la Hemdem Olmanın Bereketi - 15/03/2026
Mümin için Kur’an tilaveti, Allah ile sohbet etmek, O’nun kelamına muhatap olmak demektir. Nitekim büyükler, "Rabbinizle aranızı düzeltin" emrini en güzel şekilde Kur’an’a sarılarak yerine getirmişlerdir.
Oruç İnsanın Gözünü Ve Gönlünü Açar - 10/03/2026
Ramazan yalnızca bir takvim ayı değildir; o, rahmetin sağanak sağanak indiği, mağfiretin çağlayanlar gibi aktığı bir tezkiye mevsimidir. Bu ayda zaman mukaddesleşir, mekân ruh kazanır; gündüz sabırla, gece kıyamla dirilir.
ABD ve İsrail’in İran Politikası Üzerinden Ortadoğu’yu Yeniden Dizayn Etme Çabası - 03/03/2026
Amerika Birleşik Devletleri ile İsrail’in İran karşısında giderek sertleşen tutumu, yalnızca iki devlet arasındaki konjonktürel bir gerilim değildir.